پاسخ آذربایجان به نژادپرستی؛ بازخوانی یه متن تاریخی

ورزش آذربایجان -  اتفاقات تلخ دیدار ملوان و تراکتور در انزلی و شعارهای توهین‌آمیز و نژادپرستانه علیه بازیکنان تراکتور و مردم آذربایجان، بار دیگر ضرورت بازخوانی یک اصل اساسی را یادآوری کرد: مبارزه با نژادپرستی، پیش از هر چیز، به پایبندی عملی به اصول ضدنژادپرستی نیاز دارد. به همین بهانه یک مقاله به قلم مهندس علیرضا صرافی را با کمی تغییر منتشر می کنیم؛ مقاله ای که 15  سال پیش در آستانه تقابل تراکتور و ملوان در تبریز منتشر شده بود و به وضوح نشان می دهد که فرهنگ بالای آذربایجان چه موضعی در مورد مقوله نکوهیده نژادپرستی دارد.

تراکتور برای مردم آذربایجان صرفاً یک تیم فوتبال نیست؛ نمادی از هویت، تعلق جمعی و حضور اجتماعی مردمی است که بارها طعم تحقیر و تبعیض را چشیده‌اند. از همین رو، توهین به هویت زبانی و قومی هواداران این تیم را نمی‌توان به حساب کری‌خوانی معمول فوتبالی گذاشت. چنین رفتارهایی، اگر با برخورد قاطع و بازدارنده مواجه نشوند، به عادی‌سازی نفرت در فضای عمومی کمک می‌کنند.

با این حال، پاسخ به نژادپرستی، نژادپرستی متقابل نیست. همان‌گونه که تحقیر مردم آذربایجان به دلیل هویت ترکی‌شان محکوم است، توهین به مردم گیلک، فارس، کرد، ارمنی یا هر گروه قومی و ملی دیگر نیز هیچ توجیهی ندارد. مسئولیت اخلاقی ما ایجاب می‌کند که در اعتراض به رفتارهای نژادپرستانه، از همان ابزاری استفاده نکنیم که به آن معترضیم.

ضدنژادپرستی بودن، یک ادعا نیست؛ معیاری است که باید در رفتار، گفتار و شعارهای ما دیده شود. نژادپرست را نه زبان و تبار او، بلکه باور و رفتارش مشخص می‌کند. هر فردی، با هر پیشینه‌ای، می‌تواند حامل تفکر نژادپرستانه باشد و هیچ هویت قومی یا ملی، کسی را از مسئولیت اخلاقی رفتارهایش معاف نمی‌کند.

در این میان، هواداران تراکتور، فعالان مدنی، روشنفکران و رسانه‌های آذربایجان مسئولیتی مهم بر عهده دارند. نباید اجازه داد خشم برآمده از توهین و تحقیر، به شعارهایی آلوده شود که شأن مردم آذربایجان و اعتبار مبارزه آنان با تبعیض را مخدوش کند. شعارهای نفرت‌پراکنانه، حتی اگر از سر خشم و واکنش به بی‌عدالتی سر داده شوند، نه‌تنها مسئله را حل نمی‌کنند، بلکه می‌توانند اصل مطالبه را به حاشیه ببرند و زمینه سوءاستفاده مخالفان را فراهم سازند.

از سوی دیگر، دعوت به خویشتن‌داری و رفتار مدنی نباید به معنای سکوت در برابر توهین، چشم‌پوشی از تبعیض یا نادیده گرفتن مسئولیت نهادهای ذی‌ربط تلقی شود. اعتراض باید صریح، مستند و پیگیرانه باشد. شعارهای نژادپرستانه در ورزشگاه‌ها نیازمند محکومیت روشن، بررسی مستندات و برخورد قانونی و انضباطی متناسب است؛ بدون تبعیض و بدون ملاحظات جانبدارانه.

انزلی و گیلان نیز می‌توانند به‌جای میدان تقابل هویتی، نمادی از همزیستی و دوستی میان مردم گیلک و ترک باشند. رقابت ملوان و تراکتور باید در زمین فوتبال جریان داشته باشد، نه به عرصه‌ای برای تحقیر هویت مردم تبدیل شود. مسئولیت این مسیر بر عهده همه طرف‌هاست، اما مسئولیت رفتار نژادپرستانه را نمی‌توان با مطالبه خویشتن‌داری از قربانیان آن جایگزین کرد. راه دموکراتیک، راهی دشوار و زمان‌بر است؛ راهی که بر گفت‌وگو، اقناع، برابری حقوقی و احترام متقابل استوار است. ممکن است تعصب و نفرت امروز مانع شنیدن صدای منطق شود، اما این واقعیت نباید ما را از اصولمان دور کند.

مطالبه مردم آذربایجان، برخورداری از کرامت، احترام و حقوق برابر است؛ مطالبه‌ای که با نفرت‌پراکنی سازگار نیست و نباید باشد. در برابر نژادپرستی، قاطع باشیم؛ در دفاع از هویت خود، استوار بمانیم؛ و در رفتار با دیگران، به اصول انسانی و دموکراتیک وفادار بمانیم. پاسخ نژادپرستی، عدالت است؛ نه انتقام قومی.